Αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Καβάφη και σε όλους τους Κωνσταντίνους της Θεσσαλονίκης
Κι αν δεν μπορείς να κάνεις την ζωή σου όπως την θέλεις,
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον
όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις
μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες
Μην την εξευτελίζεις πιαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την
στων σχέσεων και συναναστροφών
την καθημερινή ανοησία,
ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.
Πάντα θαύμαζα αυτόν τον ποιητή για την δύναμη των ποιημάτων του. Θα μπορούσα ακόμη και να τον παραλληλίσω με τον Κιούμπρικ, παρόλο που ειδικεύονται σε διαφορετικές τέχνες, ήταν κι οι δύο σπουδαίοι ποιητές!
Αν το διαβάσετε ξανά και ξανά θα παρατηρήσετε ότι δεν υπάρχει ούτε μια λέξη άχρηστη. Μια λέξη που δεν θα έπρεπε να είναι εκεί. Οποιαδήποτε παρέμβαση θα ήταν μια πράξη ανοησίας. Αυτό είναι η τελειότητα. Ο Καβάφης ήταν ο ίδιος του πολύ σκληρός και τόσο αυστηρός με τον εαυτό του και με την πραγματικότητα. Μπορεί να έψαχνε βδομάδες για την κατάλληλη λέξη, την τέλεια λέξη, την τέλεια πρόταση, τον τέλειο στίχο. Έχοντας μάθει Ελληνικά σε μεγάλη ηλικία, η ανασφάλεια της μη σωστής χρήσης της γλώσσας τον ώθησε στην εμμονή. Οι κόποι του φυσικά απέδωσαν καρπούς αφού όχι μόνο έγινε άριστος γνώστης της ελληνικής γλώσσας, αλλά κι ένας άψογος χεριστής της. Το έργο του έχει συγκινήσει κι αγγίξει πολλές «ξεχαρβαλωμένες κιθάρες» (μία από αυτές είμαι κι εγώ!).
Άνθρωπος των εμμονών κι ένας σύγχρονος άνθρωπος με βαθιά αίσθηση του χρέους και της ντροπής, Ο Καβάφης υπήρξε παθιασμένος εραστής κι ερωμένος. Μέσα από το έργο του διερεύνησε και φώτισε κάθε πτυχή της ζωής του, τόσο της συνειδητής όσο και της ασυνείδητης, και με την ποίηση του μας αφήνει να απολαύσουμε τον καλλιτεχνικό του οργασμό.
Δεν ξέρω πόσες φορές το έχω διαβάσει αυτό το ποίημα μέχρι τώρα στην ζωή μου, αλλά ξέρω ότι θα το διαβάσω πολλές ακόμα. Για να θυμάμαι τι θα πει αξιοπρέπεια. Ο Καβάφης έζησε την ζωή του έντονα, και την ίδια στιγμή με αρχές και με έναν κώδικα ηθικής τόσο άμεσο που είναι αδύνατο όποιος τον διαβάσει να μην επηρεαστεί.
Ιδανικές φωνές κι αγαπημένες
εκείνων που πέθαναν, ή εκείνων που είναι
για μας χαμένοι σαν τους πεθαμένους.
Κάποτε μες στα όνειρά μας ομιλούνε•
κάποτε μες στην σκέψι τες ακούει το μυαλό.
Και με τον ήχο των για μια στιγμή επιστρέφουν
ήχοι από την πρώτη ποίηση της ζωής μας -
σα μουσική, την νύχτα, μακρυνή, που σβύνει.
Ο Καβάφης κρατάει τον καθρέφτη και μας δείχνει την αντανάκλαση της καθημερινότητάς μας. Γνωρίζει τον ανθρώπινο πόνο, μιλάει το πάθος. Βασανισμένος ο ίδιιος του από τα ερωτικά του πάθη, χρησιμοποιούσε πολύ συχνά την ιστορική αναδρομή σε άτομα κι ιστορίες που τον συγκινούσαν για να μιλήσει για τα προσωπικά του βιώματα.
Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.
Ποτέ από το χρέος μη κινούντες•
δίκαιοι κ’ ίσιοι σ’ όλες των τες πράξεις,
αλλά με λύπη κιόλας κ’ ευσπλαχνία•
γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν
είναι πτωχοί, πάλ’ εις μικρόν γενναίοι,
πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε•
πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,
πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.
Και περισσότερη τιμή τούς πρέπει
όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)
πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
κ’ οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.
154 ποιήματα μετράει το συνολικό ποιητικό έργο του Καβάφη. Όσο ζούσε τα τύπωνε σε φέϊγ-βολάν μόνος του και τα μοίραζε στους φίλους του…. Τιμή απονείμει ο Καβάφης σε όλους όσους ακόμα και σήμερα επιλέγουν να φυλάξουν τις Θερμοπύλες… οι σύγχρονες Θερμοπύλες είναι όλοι αυτοί οι αδυσώπητοι, ασταμάτητοι και προ πολλού πουλημένοι αγώνες, των οποίων η έκβαση δεν θα είναι θετική. Μα δίνονται τέτοιοι αγώνες ακόμα και σήμερα κι ο Καβάφης δίνει το σύνθημα της υπεροχής, της ανδρείας, της τιμής που τους πρέπει. Στους δίκαους, στους φιλαλήθεις, στους λίγους που έχουνε ακόμα ψυχή.
Για να είσαι ένας από τους «τριακόσιους» πρέπει συνειδητά να ρίχνεσαι μπροστά στους κινδύνους της ζωής, κουβαλώντας φορτίο την γνώση πως μπορεί και να αποτύχεις, πως μπορεί να πληγωθείς και τελικά να ηττηθείς. Αλλά πρέπει να έχεις έναν κώδικα τιμής, να είσαι δίκαιος και καθόλα συνεπής… φιλεύσπλαχνος και πλούσιος ως άνθρωπος (κι όχι σαν ΑΤΜ)… φιλαλήθης κι εμπαθής.
Διπλή τιμή για αυτούς που προ-βλέπουν το μέλλον, την τραγική κατάληξη, τον Εφιάλτη στέκουν εκεί. Παραμένουν στην θέση τους (Ποτέ από το χρέος μη κινούντες•) ακόμη κι αν ξέρουν ότι όλα τελείωσαν, βράχοι ηθικής… με χρέη γεμάτοι…
Email This Post
Tags: κωνσταντίνος καβάφης, λογοτεχνία, ποίημα, ποίηση, ποιητής